Sprawa spadkowa w Polsce opiera się na dokumentach. Sąd albo notariusz musi ustalić, kto zmarł, kto jest spadkobiercą i czy istnieje testament. Gdy mieszkasz w Hiszpanii, część dokumentów pochodzi z Polski, a część z Hiszpanii — i to te drugie najczęściej opóźniają sprawę. Poniżej lista, od której warto zacząć.
Najpierw: sąd czy notariusz?
W Polsce nabycie spadku można potwierdzić na dwa sposoby: postanowieniem sądu albo aktem poświadczenia dziedziczenia u notariusza. Droga notarialna jest zwykle szybsza, ale wymaga zgodnego współdziałania wszystkich spadkobierców. Gdy rodzina mieszka w kilku krajach albo nie jest zgodna, częściej wybiera się sąd — w postępowaniu sądowym może Cię reprezentować pełnomocnik.
Od wyboru drogi zależy też, które dokumenty i w jakiej formie będą potrzebne. Dlatego lista poniżej to punkt wyjścia, a nie komplet dla każdej sprawy.
Dokumenty dotyczące zmarłego
- Akt zgonu. Jeśli zgon nastąpił w Polsce — odpis z polskiego urzędu stanu cywilnego. Jeśli w Hiszpanii — hiszpański akt zgonu, w zależności od sprawy z tłumaczeniem przysięgłym albo po transkrypcji do polskiego rejestru stanu cywilnego.
- Ostatni adres zamieszkania. Ma znaczenie dla właściwości sądu. Jeśli zmarły ostatnio mieszkał w Hiszpanii, o tym, gdzie toczy się sprawa, mogą decydować przepisy unijne — warto to sprawdzić na samym początku.
- Testament. Oryginał albo informacja, gdzie może się znajdować — np. u notariusza. Testamenty notarialne mogą być zarejestrowane w Notarialnym Rejestrze Testamentów.
- Numer PESEL zmarłego, jeśli go znasz — ułatwia zamawianie dokumentów.
Dokumenty dotyczące spadkobierców
- Akty urodzenia potwierdzające pokrewieństwo ze zmarłym — np. Twój akt urodzenia, gdy dziedziczysz po rodzicu.
- Akty małżeństwa — gdy dziedziczy małżonek albo gdy któryś ze spadkobierców zmienił nazwisko.
- Dane wszystkich spadkobierców: imiona, nazwiska i adresy, także zagraniczne. Sąd musi zawiadomić każdego uczestnika.
- Dokument tożsamości — dowód osobisty lub paszport.
Polskie odpisy aktów stanu cywilnego można zamówić przez internet albo przez pełnomocnika. Nie trzeba po nie jechać do Polski.
Dokumenty z Hiszpanii: tłumaczenie i apostille
Dokumenty wydane w Hiszpanii zwykle trzeba przedłożyć z tłumaczeniem przysięgłym na język polski. Tu jest jednak dobra wiadomość: na podstawie unijnego rozporządzenia o dokumentach urzędowych wiele dokumentów z innego państwa UE — m.in. akty urodzenia, małżeństwa i zgonu — nie wymaga apostille. Do części z nich możesz poprosić hiszpański urząd o wielojęzyczny formularz, który może ograniczyć potrzebę tłumaczenia.
Inaczej jest z dokumentami notarialnymi, np. pełnomocnictwem podpisanym u hiszpańskiego notariusza. Taki dokument zwykle wymaga apostille i tłumaczenia przysięgłego.
Pełnomocnictwo i oświadczenia
Do prowadzenia sprawy przed sądem zwykle wystarczy pełnomocnictwo podpisane przez Ciebie i przesłane do kancelarii. Inaczej jest z oświadczeniem o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Możesz je złożyć osobiście przed polskim konsulem w Hiszpanii albo przez pełnomocnika w Polsce — wtedy pełnomocnictwo zwykle wymaga podpisu poświadczonego urzędowo, np. przez konsula albo hiszpańskiego notariusza.
Pamiętaj o terminie: na przyjęcie lub odrzucenie spadku jest 6 miesięcy od dnia, w którym dowiadujesz się o tytule swojego powołania. Jeśli nie złożysz oświadczenia, przyjmujesz spadek z dobrodziejstwem inwentarza — odpowiadasz za długi do wartości tego, co dziedziczysz.
Dokumenty o majątku
- Nieruchomości: adres i numer księgi wieczystej. Treść księgi można sprawdzić bezpłatnie w internecie, jeśli znasz jej numer.
- Rachunki bankowe: nazwa banku, a jeśli masz — numery rachunków lub wyciągi.
- Samochody, udziały w spółkach, lokaty — każda informacja pomaga.
- Długi: pisma od wierzycieli, komornika, banku. Pomagają ocenić, czy spadek przyjąć, czy odrzucić.
Po zakończeniu sprawy najbliższa rodzina może skorzystać ze zwolnienia z podatku od spadków. Warunkiem jest zgłoszenie nabycia spadku do urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy — co do zasady od uprawomocnienia się postanowienia sądu albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.
Majątek w Polsce i w Hiszpanii
Jeśli spadek obejmuje np. mieszkanie w Polsce i rachunek w hiszpańskim banku, przydatne może być europejskie poświadczenie spadkowe. To dokument, którym spadkobierca wykazuje swój status w innych państwach Unii, bez osobnego postępowania w każdym kraju. Wydaje je organ państwa, którego sądy są właściwe w sprawie spadku — w Polsce jest to sąd. Jeśli od początku wiadomo, że majątek jest w obu krajach, warto zaplanować to na etapie składania wniosku.
Lista kontrolna do sprawy spadkowej
- akt zgonu (polski odpis lub dokument hiszpański),
- akty urodzenia i małżeństwa potwierdzające pokrewieństwo,
- testament albo informacja, gdzie może się znajdować,
- imiona, nazwiska i adresy wszystkich spadkobierców,
- ostatni adres zamieszkania zmarłego,
- numer księgi wieczystej i informacje o innym majątku,
- pisma dotyczące długów spadkodawcy,
- pisma z sądu lub od notariusza, jeśli już przyszły.
Od czego zacząć
Zacznij od tego, co masz pod ręką — zdjęcia i skany wystarczą do pierwszej analizy. Prawnik ustali, czy sprawa powinna toczyć się w Polsce, którą drogę wybrać i czego jeszcze brakuje. Brakujące polskie dokumenty może zamówić pełnomocnik, a Ty w tym czasie zajmiesz się tymi z Hiszpanii.
